Hipoteka
Wszystko o hipotece
Kredyty hipoteczne
"Hipoteka" to informacyjny portal hipoteczny
Hipoteka na wierzytelności hipotecznej
Przedmiotem hipoteki uregulowanej w art. 1081 – 1085 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wierzytelność zabezpieczona hipoteką, czyli tzw. subintabulat. W drodze subintabulatu mogą być zabezpieczone tylko wierzytelności cywilnoprawne takie jak podatki i inne należności o tego rodzaju charakterze, np. składki na ubezpieczenie społeczne płacone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przedmiotem zabezpieczenia nie mogą być wierzytelności niezbywalne, których charakter jest ściśle związany z określoną osobą i których przeniesienie na osobę trzecią sprzeciwiałoby się ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania, o czy mowa jest w art. 509 § 1 kodeksu cywilnego, np. wierzytelności alimentacyjne.
Hipoteka na wierzytelności hipotecznej może być hipoteką umowną zwykła lub kaucyjną albo przymusowa lub przymusową kaucyjną. Funkcją hipoteki przymusowej (przymusowej kaucyjnej) jest zabezpieczenie określonej wierzytelności dla postępowania egzekucyjnego. Ustanowienie hipoteki na wierzytelności hipotecznej następuje na ogólnych zasadach, które zostaną przedstawione w rozdziale IV pt. „ Powstanie hipoteki”. Najczęściej hipoteką zabezpieczającą wierzytelność jest hipoteka umowna zwykła. Wątpliwości budziła kwestia czy wierzytelność hipoteczna zabezpieczona hipoteką kaucyjną może być przedmiotem hipoteki. W tej sprawie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale wyjaśniając, że wierzytelność hipoteczna zabezpieczona hipoteką kaucyjną może być przedmiotem obciążenia hipoteką kaucyjną, chyba, że jest ona wierzytelnością warunkową albo mogącą powstać dopiero w przyszłości. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że hipoteka na wierzytelności zabezpieczonej hipoteką stwarza ułatwienie w obrocie wierzytelnościami hipotecznymi, dając wierzycielowi hipotecznemu możliwość uzyskania kredytu przy jednoczesnym zabezpieczeniu go hipoteką na wierzytelności hipotecznej, przez co kredytodawca wstępuje w sytuację swojego dłużnika będącego wierzycielem hipotecznym w określonym stopniu pierwszeństwa. Okoliczność, czy wierzytelność została zabezpieczona hipoteką zwykłą czy kaucyjną nie ma znaczenia dla ustanowienia na niej hipoteki, dlatego też dopuszczalne jest ustanowienie subintabulatu na wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną. Warunkiem jest to, że wierzytelność ta musi istnieć w chwili obciążenia jej hipoteką, jednak jeżeli jest ona wierzytelnością warunkową lub mogącą powstać w przyszłości, to w takim wypadku brak jest w ogóle substratu dla hipoteki. Zatem przesłanką niezbędną do powstania subintabulatu jest istnienie wierzytelności hipotecznej, a to, że w chwili dokonywania wpisu do księgi wieczystej nie można jednoznacznie ustalić jej ostatecznej wysokości (choć określona została wysokość samego kapitału), nie ma w tym przypadku decydującego znaczenia. Dokonania zabezpieczenia hipoteką wierzytelności istniejących, lecz o nie ustalonej wysokości umożliwia art. 102 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez instytucję hipoteki kaucyjnej. Kryterium decydującym tym czy wierzytelność jest wierzytelnością warunkową powinno być pytanie, czy wierzyciel takiej wierzytelności zabezpieczonej hipoteka kaucyjną może coś uzyskać i czy służ ona jakiemuś konkretnemu celowi. Takie zdanie wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały.
W stosunkach bankowych, w których dokumenty bankowe określone w art. 95 prawa bankowego mogą stanowić podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność dłużnika banku, wystawione przez bank dokumenty, stwierdzające udzielenie kredytu, nie stanowią podstawy wpisu do księgi wieczystej hipoteki kaucyjnej na wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną. Dzieje się tak dlatego, że w rozumieniu art. 65 ust. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez „odpowiednie” stosownie przepisów o hipotece na nieruchomości, w tym również wspomnianego już art. 95 prawa bankowego), między innymi do prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej i wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, o których mowa w art. 65. ust. 4 pkt 3 – 4 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, należy rozumieć korzystanie przez banki z uprzywilejowanego trybu dokonania wpisu hipoteki, tylko wówczas, gdy wymienione, które mogą być także przedmiotem hipoteki, przysługują bezpośrednio podmiotowi będącemu dłużnikiem banku, zamierzającemu korzystać z ustawowego przywileju. Zatem, jeżeli wierzytelność banku-wnioskodawcy zabezpieczona już hipoteka kaucyjną na nieruchomości stanowiącej własność jego kredytobiorców miałaby być z kolei obciążona hipoteką kaucyjną na rzecz innego banku, nie będącego jednak wierzycielem kredytobiorców-właścicieli nieruchomości, to podstawą wpisu tej ostatniej hipoteki może być jedynie oświadczenie o jej ustanowieniu złożonej w formie aktu notarialnego, o czym mówi art. 245 § 2 kodeksu cywilnego, przez bank-wnioskodawcę, którego wierzytelność będzie hipoteką obciążona.
W wyniku ustanowienia hipoteki na wierzytelności hipotecznej powstaje stosunek prawny, w który włączony jest: wierzyciel (subintabulant), na rzecz którego została ustanowiona hipoteka na wierzytelności hipotecznej, jego dłużnicy: osobisty i rzeczowy (w rzeczowym jest wierzyciel główny, którego wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką) oraz dłużnik odpowiadający rzeczowo z nieruchomości, której jest właścicielem i która została obciążona wierzytelności hipoteczną. Wierzyciel, któremu przysługuje obciążona wierzytelność hipoteczna, może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności według swojego wyboru z obciążonej wierzytelności albo na ogólnych zasadach z nieruchomości obciążonej tą wierzytelnością. Dłużnik obciążonej nieruchomości jest wierzycielem głównym w stosunku do dłużnika odpowiadającego z nieruchomości, który może być, lecz nie musi dłużnikiem osobistym. Spłata wierzytelności hipotecznej obciążonej hipoteką może nastąpić skutecznie do wysokości tej hipoteki tylko do rąk wierzyciela subintabulatu i to również wtedy, gdyby jego wierzytelność nie była jeszcze wymagalna. Istotę hipoteki na wierzytelności hipotecznej ilustruje następujący przykład: właściciel nieruchomości A nabył na raty samochód i ustanowił dla sprzedawcy B hipotekę na zabezpieczenie ceny kupna. Zatem B stał się wierzycielem hipotecznym – wierzycielem głównym. Poczym B zaciągnął kredyt bankowy i na zabezpieczenie ustanowił na rzecz banku C hipotekę na przysługującej mu wierzytelności obciążającej nieruchomość A. Od chwili wpisania subintabulatu o księgi wieczystej A może spłacać raty (do wysokości ustanowionej hipoteki) na rzecz banku C, bez względu na wymagalność wierzytelności banku. W przypadku, gdyby A spłacił swój dług do rąk B, mógłby się narazić na to, że bank C z chwilą wymagalności swojej wierzytelności wobec B będzie dochodził od niego należności wymagalnych od chwili wpisania hipoteki na rzecz banku, ponieważ zapłata dokonana w tym czasie na rzecz B była bezskuteczna wobec banku. W przypadku, gdy obie wierzytelności zarówno B, jak i C są wymagalne, C może żądać zapłaty wprost od A i dochodzić zaspokojenia z obciążonej hipoteką nieruchomości. Legitymacja C obejmuje dłużnika osobistego i rzeczowego, co w swej treści zawiera art. 1082 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W wypadku dokonania przez A zapłaty do rąk banku C hipoteka na nieruchomości wygasa do wysokości uiszczonej sumy. W razie jeżeli A przeniósłby własność obciążonej nieruchomości na D, a ten spłacił wierzytelność bankowi C jako dłużnik hipoteczny – rzeczowy – chociaż nie przejął w cenie kupna nieruchomości długu A, to wówczas C nabywa roszczenie regresowe w stosunku do A, zgodni z treścią art. 1083 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Jeżeli hipoteka na wierzytelności hipotecznej jest kaucyjna, to w przypadku tym suma odpowiadająca jej wysokości powinna być złożona do depozytu sądowego. Dzieje się tak dlatego, że wymaga ona dopiero skonkretyzowania co do wysokości (w razie nie ustalonej wysokości) albo powstania (w wypadku wierzytelności przyszłej). Wynika z tego, że uprawnienia wierzyciela głównego są ograniczone, ograniczenie to wynika z charakteru hipoteki na wierzytelności hipotecznej.
Do hipoteki na wierzytelności hipotecznej stosuje się w przypadkach nie objętych w art. 1081 – 1084 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, przepisy o zastawie na wierzytelności, na co zezwala treść art. 1085 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ogólnie można stwierdzić, że ustanowienie hipoteki na wierzytelności hipotecznej nie powoduje przejścia na subintabulanta ogółu uprawnień wierzyciela głównego wynikających z zabezpieczonej hipoteką wierzytelności. Subintabulatowi przysługuje legitymacja czynna w sprawach dotyczących wierzytelności hipotecznej zabezpieczonej subintabulatem, tylko wówczas, gdy wynika to z odpowiedniego stosowania przepisów o zastawie. Dotyczy to w szczególności wykonywania wszelkich czynności i dochodzenia wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wierzytelności hipotecznej obciążonej hipoteką, zgodnie z art. 330 kodeksu cywilnego.
04.05.2007. 17:45
Ten artykuł nie był jeszcze komentowany.
Napisz komentarz